Wat meer dualisme

Als het kabinet valt, worden er Tweede Kamerverkiezingen uitgeschreven. In de campagnes voor Tweede Kamerverkiezingen worden premierskandidaten naar voren geschoven. Erg verwarrend allemaal, en de dames en heren politici doen niet erg hun best om duidelijker te maken waarvoor we nu eigenlijk gaan stemmen.

Hoog tijd om wat meer dualisme in te voeren dat overigens uitstekend te combineren is met een eerder voorstel van mijn hand.

Eens in de vier jaar, op 'verkiezingsdag', gaan we niet alleen stemmen op kandidaat-volksvertegenwoordigers, maar ook op een kandidaat-premier.

Ieder partij, en dat zijn er in Nederland toch al gauw meer dan twintig, mag een kandidaat-premier naar voren schuiven die op een aparte lijst komen. Kandidaat-premier betekent niet op de lijst voor de Tweede Kamer, Provinciale Staten of gemeenteraad en andersom. Anders gaat het idee van dualisme er meteen weer aan. Degene met de meeste stemmen wordt premier, de nummer twee wordt vice-premier. Samen mogen en moeten zij een kabinet vormen. 

Op deze manier heb je altijd een coalitie van twee partijen zonder maandenlange onderhandelingen en mislukkingen. Ook blijven ons dichtgetimmerde regeerakkoorden bespaart, het kabinet zal per onderwerp, per discussie met het parlement, ten minste met één Kamer daarvan, in discussie moeten gaan. 

En de Tweede Kamerverkiezingen gaan weer over de Tweede Kamer.

Mocht het kabinet nu vallen, het blijft natuurlijk het recht van de Tweede Kamer het kabinet naar huis te sturen, dan blijft het demissionair tot de volgende 'verkiezingsdag'. Het parlement hoeft niet ontbonden te worden. Partijen mogen gewoon weer hun eigen kandidaat naar voren schuiven en dan gaan wij de premier en vice-premier aanwijzen.

Laten we elkaar uitsluiten

Rutte gaat geen links blok aan een meerderheid helpen, Roemer gaat rechts niet aan een meerderheid helpen en Samsom vindt het onverstandig elkaar tien dagen voor de verkiezingen uit te sluiten.

En meneer Samsom heeft gelijk. Nog even buiten beschouwing gelaten dat 'Rechts' en 'Links' alleen geen termen meer zijn die de lading dekken, lees André Krouwel er maar eens op na. VVD en SP passen eigenlijk heel goed bij elkaar, beide zijn behoorlijk conservatief. GroenLinks past wat dat betreft veel minder bij Roemer, dat is namelijk een progressieve partij en van hervormen, veranderen, daar heeft Roemer nog niet veel kaas gegeten.

Het elkaar uitsluiten is om een heel andere reden zeer onverstandig: het is namelijk niet aan de heren Rutte en Roemer. Wat de lijsttrekkers lijken te vergeten, is dat op 12 september eerst de kiezer aan het woord is en dat daarna pas de dansjes rond eventuele coalities beginnen. Het is aan iedereen die op 12 september gaat stemmen om te bepalen welke partij de grootste wordt, en welke de een na grootste. Bij deze uitslag hebben alle politici, en dus ook Rutte en Roemer, zich neer te leggen.
Als de zetelverdeling zo wordt, dat alleen een coalitie van drie zogenaamd rechtse partijen plus de SP haalbaar is, dan is het Roemers democratische plicht aan die coalitie deel te nemen. Als de zetelverdeling zo wordt, dat alleen een coalitie van drie zogenaamd linkse partijen plus de VVD haalbaar is, dan is het Ruttes democratische plicht aan die coalitie deel te nemen.

Niets uitsluiten, niets de rol van de stemmer te niet doen. Politici dienen zich tot en met de dag van de verkiezingen bescheiden op te stellen en zich te realiseren dat zij pas weer aan het woord zijn vanaf 13 september.

Voorkeurstemmen

Het systeem van voorkeurstemmen snap ik niet. Het principe wel, maar ik weet bijvoorbeeld niet waarop de minimumgrens van het aantal voorkeurstemmen op gebasseerd is. Ook vind ik dat het te weinig effect heeft. Behalve dat een voormalig nieuwslezeres toch in de Kamer kwam, hebben voorkeurstemmen bij de vorige verkiezingen volgens mij geen effect gehad.

Met een relatief kleine aanpassing kunnen we voorkeurstemmen meer gewicht geven en Nederland een stukje democratischer maken.
Voor de verkiezingen heeft elke lijst een volgorde. Ik stel voor om na de verkiezingen de lijst aan te passen naar het aantal stemmen dat iedere kandidaat gekregen heeft. Die met de meeste stemmen wordt nummer 1, de nummer 2 wordt degene met het een na meeste stemmen en zo voorts. Dit is eenvoudig te doen met een excelletje, dat sorteren op kolom B, aflopend.
Hierdoor komt vrijwel ieder Kamerlid met voorkeurstemmen in de Kamer en met dit systeem zou de Grondwet meer nageleefd worden. Ieder parlementslid is namelijk individueel gekozen, volgens de Grondwet, aangezien daar niet over partijen of lijsten gesproken wordt.

En dit werkt natuurlijk even goed voor gemeenteraadsleden en Provinciale Staten als voor Kamerleden.

Dubbel getrapt houdt beter

De Eerste Kamer, de een wil er vanaf, de ander vindt het een mooi instituut. De meesten vinden getrapte verkiezingen toch wel wat achterhaald, maar echte alternatieven, behalve afschaffen, heb ik nog niet gehoord.

Eigenlijk vind ik het wel wat hebben dat je vaker dan een maal per jaar je stem mag geven voor (een deel van) het nationaal parlement. Maar gezien de opkomst bij provinciale verkiezingen leeft het niet heel erg bij de rest van de bevolking. Ook is het een beetje ongemakkelijk dat beide Kamers zo'n beetje hetzelfde mandaat hebben. Het voelt toch alsof het werk telkens twee keer wordt gedaan.

Maar goed, om de rol van de Eerste Kamer of het bestaan überhaupt ter discussie te stellen, daar lijkt op het moment geen parlementaire meerderheid voor. Dus met de Senaat zitten we gewoon nog even opgescheept.
Waar we het hopelijk wel over eens zijn, is dat de laatste EK-verkiezingen een gênante vertoning waren. De handjeklapdeals waren zo doorzichtig dat de uitslag vantevoren vast stond. De verkiezing van Poetin was er niets bij. Er zijn ook zo weinig stemrechtdigen, die allemaal openlijk partijlid zijn, dat het wel heel makkelijk is om het uitslag te spelen.

Dit kunnen we relatief makkelijk veranderen en verbeteren.
Nu wordt de Eerste Kamer der Staten Generaal gekozen door de Provinciale Staten van alle provincies. Getrapte verkiezingen, volksvertegenwoordigers gekozen door volksvertegenwoordigers.
Als we niet alleen de Statenleden, naar ook de gemeenteraadsleden en ingelanden van de waterschappen, ja zelfs de 150 Tweede Kamerleden laten stemmen, dan wordt de uitslag veel minder manupuleerbaar en dus democratischer. De Grondwetswijziging is minimaal, een paar woorden toevoegen aan artikel 55 en je bent klaar. Ook krijgt 'de burger' twee extra momenten om invloed uit te oefenen op het landelijk beleid. Nu zijn alleen provinciale verkiezingen van belang voor twee niveaus, zometeen geldt dat ook voor lokale verkiezingen, die zullen zelfs van belang zijn voor drie niveaus, aangezien de Waterschappen ook indirect gekozen zullen gaan worden, en de Tweede Kamerverkiezingen.

Meer invloed voor de stemmer, minder old boys network en handjeklap. Meer democratie dus.

De derde woensdag in mei

De verkiezingen komen er aan.

Altijd als er verkiezingen aan zitten te komen, gaan partijen hun programma's schrijven dan wel herschrijven. Alsof het er alleen dan er toe doet wat een politieke partij ergens eigenlijk van vindt. Maar het heeft voor de partijen geen zin om er dag in dag uit mee bezig te zijn de standpunten aan de realiteit van de dag aan te passen. Er staan toch geen verkiezingen op stapel.

Wij kunnen namelijk maar één maal in de vier jaar, in principe, onze mening geven. Eigenlijk is het zo'n beetje elk jaar, maar alleen als je de verschillende niveaus van vertegenwoordiging bij elkaar op telt. Per niveau is het om de vier jaar. Best weinig. En zo jammer dat het dan ook echt zo gespeeld wordt op dat ene moment. Alle beloftes worden gedaan als er Tweede Kamerverkiezingen aanstaande zijn en daarna moeten we maar zien wat er van komt.
Het zou toch mooi zijn als we wat regelmatiger de volksvertegenwoordigers kunnen bijsturen en als diezelfde vertegenwoordigers wat meer op hun behaalde resultaten zouden vertrouwen en wat minder op campagne voeren. Nou dat kan.

Ik stel voor dat we voortaan elk jaar verkiezingen houden. Voor een kwart van de Tweede Kamer. Een van tevoren aangewezen kwart is het ene jaar aan de beurt, het jaar daarop het volgende deel en zo rouleert het elke 4 jaar. Als we dit zelfde principe voor de gemeenteraad en Provinciale Staten hanteren en een vaste dag uitkiezen, bijvoorbeeld de derde woensdag in mei, dan kunnen we elk jaar 3 stemmen uit brengen. Meer zeggenschap voor de kiezer, meer continuïteit en minder op de man gespeel in campagnes. Drie kwart van de volksvertegenwoordiging blijft immers zitten en moet gewoon door gaan met werken en samen werken.
En, voor sommige partijen ook niet onbelangrijk, meer dualisme.