Zwarte Piet

Waar Zwarte Piet precies vandaan komt weet niemand. De één denkt dat hij gebaseerd is op Moorse stereotypen, anderen vermoeden dat er een vroegmiddeleeuws duivelachtig figuurtje aan ten grondslag ligt. Weer anderen zien een duidelijk verband met Afrikanen van beneden de Sahara. Dat zou in ieder geval het kroezende haar verklaren en bijna de nagenoeg zwarte huiskleur. Al is de vroegmiddeleeuws duivel-uitleg daar een betere verklaring voor. Wat de oorsprong ook is, het is een feit dat velen aanstoot nemen aan de figuur van Zwarte Piet.

Juist omdat de precieze oorsprong van Zwarte Piet onbekend is, zou het niet echt een groot probleem moeten zijn om iets aan de traditie te veranderen. Maar juist dat lijkt niet te lukken: íéts aan Zwarte Piet veranderen. Tegenstanders eisen totale afschaffing, afscheid nemen en wellicht zelfs excuses voor al die jaren dat Zwarte Piet wel aanwezig was. Voorstanders zetten de hakken in het zand en zijn tot geen enkele verandering en compromis bereid. Het resultaat is dat documentaires en films gemaakt worden over Zwarte Piet, voornamelijk door niet-Nederlanders die versteld staan van deze traditie. En een VN-rapport waarin Nederland latent racisme verweten wordt. Aan de andere kant zijn de reacties op sociale media als er ergens iets veranderd wordt niet mals. We hebben vast allemaal de berichtgeving rond HEMA gevolgd vorige week. Het lijkt erop dat beide kampen zich steeds dieper ingraven en steeds minder bereid zijn naar elkaar te luisteren.

En waarom, vraag ik mij af. Als kind, opgroeiende in wijken die tegenwoordig als 'zwart' of 'prachtwijk' zouden worden omschreven, heb ik nooit enig verband gelegd tussen Zwarte Piet en donkere schoolgenoten of hun ouders. Mijn zoontje die op het kinderdagverblijf meer leidsters van Surinaamse afkomst ziet dan bleekneusjes, heb ik ook nog nooit gehoord over enige gelijkenis tussen mensen met Afrikaanse roots en Zwarte Piet. Mede daarom ben ik er van overtuigd dat kinderen die wel dat verband leggen, dat eerder gehoord hebben van iemand van een oudere generatie. Dat vergoelijkt trouwens niets. Als je op straat aangesproken wordt als of uitgemaakt wordt voor Zwarte Piet is dat altijd kwetsend en gênant. Iedere blanke die dat niet vindt, zou eens naar een beschermd Indianendorpje midden in het Amazone-gebied moeten gaan.

Maar waarom toch die felle houdingen aan beide kanten? Het lijkt mij overduidelijk dat, hoewel Zwarte Piet racistisch trekken vertoond, bijna niemand met de Sinterklaas viering racisme wil uitdragen. Soms word je niet beledigd, maar voel je je beledigd. Tegenstanders zouden zich best mogen realiseren dat veel mensen hun kinderen een Sinterklaas-feest willen geven zoals ze zelf beleefd hebben. Daar hoort een Zwarte Piet bij. Misschien een iets andere Zwarte Piet dan vorig jaar en wellicht is hij volgend jaar weer iets aangepast en heet hij niet meer Zwart, maar nog wel iets van een Piet. Eisen dat de knecht van Sint, die trouwens meestal al 'vriend van' genoemd wordt per direct verdwijnt, zorgt alleen maar voor tegenstand. Aan de andere kant mogen voorstanders ook best een beetje ruimte geven. Als een 'schoorsteenpiet' al teveel verandering is en men daarom dreigmails en - tweets naar de HEMA moet sturen, dan bewijst men eigenlijk al zijn ongelijk.

Laten we begrip proberen te tonen voor beide standpunten. Laten we niet op iedere actie een fellere reactie proberen te verzinnen. Dat de geest uit de fles is en dat Zwarte Piet gaat veranderen, lijkt mij duidelijk. Maar laten we iedereen ook de tijd geven om eraan te wennen en het vorm te geven. Als ons dat lukt, beleefd de volgende generatie een vergelijkbaar, maar toch ander Sintkerklaas-feest. En kunnen toekomstige generaties ook nog eens trots op ons zijn, op de manier waarop wij het opgelost hebben.